خبرگزاری میز نفت:
به گزارش میز نفت، توکن‌سازی فرآورده‌های نفتی به معنای ایجاد واحدهای دیجیتال قابل رهگیری است که هرکدام نماینده حقی مشخص نسبت به یک کالای واقعی یا منافع قراردادی آن هستند. این ابزار می‌تواند فرایند ثبت، انتقال و مدیریت حقوق مرتبط با فرآورده‌هایی مانند متانول، قیر و برخی محصولات پالایشی را تسهیل کند؛ با این حال، صدور توکن به‌تنهایی مالکیت قانونی، حق تحویل کالا یا مجوز معامله ایجاد نمی‌کند.
سپهر کیانی هفت‌لنگ در یادداشتی که در اختیار ایسنا قرار گرفته، تأکید کرده است پیش از طراحی چنین ابزاری باید مشخص شود هر توکن دقیقاً نماینده چه حقی است؛ مالکیت مشاع بر موجودی، حق مطالبه مقدار معینی فرآورده یا صرفاً طلب قراردادی از صادرکننده. این تفاوت از نظر مقررات، شرایط ورشکستگی و امکان بازخرید اهمیت اساسی دارد.
توکن‌سازی فرآورده‌های نفتی چگونه اجرا می‌شود؟
یکی از مدل‌های پیشنهادی برای فعالیت شرکت‌های خصوصی، صدور توکن با پشتوانه موجودی واقعی در انبار قابل نظارت است. در این الگو، پیش از صدور توکن باید اسناد خرید و مالکیت کالا، امکان انتقال حقوق و محدودیت‌های قانونی فروش بررسی شود.
بر اساس این یادداشت، انباردار مستقل باید مقدار موجودی را ثبت کند، کیفیت محصول از سوی آزمایشگاه تأیید شود و پوشش بیمه‌ای مناسب نیز وجود داشته باشد. همچنین دارنده توکن باید بداند در برابر کدام شخص و با چه اولویتی حق مطالبه یا دریافت کالا دارد و بازخرید تحت چه شرایطی انجام می‌شود.
تفکیک حقوقی دارایی مشتریان از دارایی‌های عملیاتی شرکت نیز از الزامات مهم این مدل است؛ زیرا در صورت بروز اختلاف یا ورشکستگی، وضعیت حقوقی کالا و امکان دسترسی دارندگان توکن باید روشن باشد.
زیرساخت عملیاتی و نقش قرارداد هوشمند
چرخه عملیاتی توکن‌سازی با پذیرش کالای دارای منشأ قانونی، بازرسی، ثبت اسناد و محاسبه موجودی خالص قابل تخصیص آغاز می‌شود. پس از آن، به میزان موجودی تأییدشده توکن صادر و به مشتری احرازشده تخصیص داده می‌شود.
انتقال توکن‌ها نیز باید صرفاً میان اشخاص مجاز و با رعایت محدودیت‌های قانونی انجام شود. هنگام بازخرید، توکن مربوط باید هم‌زمان با ثبت حواله و خروج کالا از گردش خارج شود تا امکان استفاده مجدد از یک حق یا مطالبه مضاعف به حداقل برسد.
در این ساختار، دفترکل دیجیتال، سامانه انبار، حسابداری و اسناد تحویل باید قابلیت تطبیق و حسابرسی داشته باشند. قرارداد هوشمند نیز به سازوکار توقف اضطراری، سقف صدور، کنترل دسترسی و حسابرسی امنیتی نیاز دارد. با این حال، فناوری بلاک‌چین به‌تنهایی صحت اطلاعات ثبت‌شده درباره موجودی فیزیکی یا کیفیت محصول را تضمین نمی‌کند.
منابع درآمد و فرصت‌های اقتصادی برای بخش خصوصی
توکن‌سازی فرآورده‌های نفتی می‌تواند چند مسیر درآمدی بالقوه برای شرکت‌های فعال در این حوزه ایجاد کند. از جمله این مسیرها می‌توان به کارمزد صدور توکن، کارمزد معاملات مجاز و ارائه خدمات انبارداری، بازرسی و تحویل کالا اشاره کرد.
برای مالک فرآورده، تقسیم موجودی به واحدهای کوچک‌تر ممکن است دسترسی به خریداران واجد شرایط را افزایش دهد و مدیریت سرمایه در گردش را تسهیل کند. از سوی دیگر، خریدار می‌تواند از قابلیت رهگیری منشأ، مقدار و وضعیت موجودی بهره‌مند شود.
با این حال، توکن‌سازی به‌خودی‌خود ارزش افزوده یا سود تضمین‌شده ایجاد نمی‌کند. سود خالص این کسب‌وکار به حجم تقاضای واقعی، نقدشوندگی، هزینه نگهداری و بیمه، مخارج فناوری، هزینه‌های انطباق مقرراتی و امکان تسویه و تحویل بستگی دارد.
موانع حقوقی توکن‌سازی در ایران
یکی از مهم‌ترین چالش‌های این حوزه، تعیین ماهیت حقوقی توکن و مشخص شدن مرجع ناظر است. اگر توکن ویژگی‌های سرمایه‌گذاری جمعی یا اوراق بهادار داشته باشد، ممکن است الزامات بازار سرمایه درباره آن مطرح شود. در صورتی که ابزار در دسته پرداخت یا رمزپول قرار گیرد، ملاحظات و مقررات بانک مرکزی نیز اهمیت پیدا می‌کند.
علاوه بر این، قوانین و ضوابط مرتبط با فرآورده‌های نفتی، بورس انرژی، انبارداری، حمل‌ونقل، صادرات، مقابله با قاچاق کالا، مالیات و مبارزه با پول‌شویی همچنان باید رعایت شوند.
از این رو، ثبت شرکت یا استفاده از فناوری بلاک‌چین به معنای قانونی بودن عرضه عمومی توکن نیست. پیش از آغاز فعالیت، باید ماهیت حقوقی ابزار، الزامات نهادهای ناظر و مسیر اخذ مجوزهای لازم با استفاده از مشاوره تخصصی حقوقی مشخص شود.
ریسک‌های فنی، عملیاتی و تجاری
صدور توکن بیش از موجودی واقعی، فروش هم‌زمان یک محموله در چند سامانه، افت کیفیت، کسری کالا و اختلاف بر سر مالکیت از جمله ریسک‌های بنیادی این مدل هستند. در کنار این موارد، هک قرارداد هوشمند، خطای اتصال سامانه انبار به بلاک‌چین، تمرکز اختیارات مدیریتی و نقدشوندگی پایین نیز می‌توانند به عملکرد سامانه آسیب بزنند.
تغییر مقررات نیز ممکن است بر امکان ادامه فعالیت یا شیوه معامله توکن‌ها اثر بگذارد. همچنین تحریم‌ها می‌توانند پرداخت‌های بین‌المللی، بیمه، حمل‌ونقل و همکاری با طرف‌های خارجی را محدود کنند؛ بنابراین توکن‌سازی به‌تنهایی راهکاری برای رفع محدودیت‌های ناشی از تحریم نیست.
اجرای آزمایشی؛ راهی برای ارزیابی سودآوری
برای کاهش ریسک، در این یادداشت اجرای آزمایشی با یک محصول مشخص، یک انبار کنترل‌شده و تعداد محدودی مشتری حرفه‌ای پیشنهاد شده است؛ البته این مرحله نیز باید پس از تعیین تکلیف حقوقی و مقرراتی انجام شود.
در این الگو، ابتدا یک محموله واقعی ثبت و آزمایش می‌شود و سپس تنها به میزان موجودی خالص قابل تحویل، توکن صادر خواهد شد. در مرحله آزمایشی باید امکان تحویل واقعی، ابطال توکن، انطباق اسناد و رسیدگی به اختلاف‌ها ارزیابی شود.
معیارهای سنجش عملکرد شامل هزینه هر معامله، زمان تسویه، نسبت پوشش توکن‌ها با موجودی واقعی، میزان مغایرت انبار، نرخ بازخرید و حجم تقاضای واقعی است. محاسبه سودآوری نیز باید پس از کسر هزینه سرمایه، بیمه، نگهداری، مالیات، فناوری و رعایت الزامات قانونی انجام شود.
سه شرط موفقیت توکن‌سازی نفتی
بر اساس جمع‌بندی این یادداشت، موفقیت توکن‌سازی فرآورده‌های نفتی در بخش خصوصی ایران به سه شرط اصلی وابسته است: وجود حق قانونی و قابل اجرای دارنده توکن، برخورداری از موجودی واقعی و مستقلِ قابل حسابرسی و فراهم بودن امکان عملی تسویه و تحویل کالا.
در صورت تحقق این شروط، توکن‌سازی می‌تواند به ابزاری برای مدیریت و انتقال حقوق مرتبط با فرآورده‌های نفتی تبدیل شود. در غیر این صورت، سرعت بالاتر معاملات دیجیتال ممکن است صرفاً انتقال ریسک را تسریع کند، بدون آنکه امنیت حقوقی یا اقتصادی بیشتری برای طرفین ایجاد شود.
منبع : ایسنا
منبع:
خبرگزاری میز نفتاین خبر به صورت اتوماتیک جمع آوری شده است در صورتی که منافاتی با قوانین دارد لطفا از طریق صفحه تماس با ما گزارش دهید.
