خبرگزاری میز نفت:
به گزارش میزنفت، اعلام موضع چین درباره ممنوعیت دریافت عوارض از آبراههای بینالمللی، بار دیگر بحث قدیمی درباره ماهیت روابط تهران و پکن را زنده کرده است. موضوع فقط یک بند از بیانیه رؤسایجمهور چین و آمریکا نیست. مسئله اصلی، نوع نگاهی است که بخشی از فضای سیاسی ایران به چین دارد؛ نگاهی که تقریباً هر رفتار پکن را به سود ایران تفسیر میکند.
پس از انتشار موضع چین، برخی تحلیلها روی یک نکته متمرکز شد: در متن از «آبراههای بینالمللی» نام برده شده، نه «تنگه هرمز». بر همین اساس، این گروه نتیجه گرفتند موضع پکن ارتباطی با برنامه ایران برای دریافت عوارض از تنگه هرمز ندارد.
این تفسیر با سابقه مواضع چین درباره هرمز سازگار نیست. پکن پیشتر نیز بر آزادی و امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز تأکید کرده و مقامهای چینی و آمریکایی درباره مخالفت با دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از هرمز به موضع مشترک رسیدهاند. بنابراین نمیتوان مجموعه این مواضع را نادیده گرفت و تمام بحث را به تفاوت میان دو واژه «آبراه» و «تنگه» تقلیل داد.
بازی با کلمات درباره هرمز
مسئله بسیار سادهتر از تفسیرهای پیچیده است. چین به انرژی خلیج فارس، امنیت کشتیرانی و جریان آزاد تجارت نیاز دارد. هر اقدامی که هزینه عبور نفتکشها و کشتیهای تجاری از هرمز را افزایش دهد، مستقیماً بر اقتصاد چین اثر میگذارد.
در چنین شرایطی انتظار اینکه پکن صرفاً به دلیل روابط سیاسی با تهران از دریافت عوارض در هرمز حمایت کند، با منطق سیاست خارجی چین همخوانی ندارد.چین سیاست خارجی خود را بر اساس منافع ایران تنظیم نمیکند. همانطور که هیچ قدرت دیگری نیز چنین کاری نمیکند.
چین علیه تحریم؛ محتاط در برابر هزینه
همین الگو را سالها در حوزه تحریم نیز دیدهایم. چین در مواضع رسمی خود بارها با تحریمهای یکجانبه آمریکا علیه ایران مخالفت کرده است. تجارت نفتی تهران و پکن نیز با وجود فشار واشنگتن ادامه پیدا کرده و چین همچنان مهمترین مقصد نفت ایران محسوب میشود.
اما بخش دیگری از واقعیت را نباید حذف کرد. هر زمان هزینه همکاری با ایران برای بانکها و شرکتهای بزرگ چینی افزایش یافته، بخشهایی از اقتصاد چین عقبنشینی کردهاند. محدودیت همکاری بانکی، مشکلات انتقال پول و احتیاط شرکتهای بزرگ چینی در برابر تحریمهای ثانویه آمریکا نمونههای این رفتار است.
این دو رفتار الزاماً متناقض نیستند. پکن میتواند با تحریم آمریکا مخالفت کند، نفت ایران را بخرد و همزمان حاضر نباشد بانک یا شرکت بزرگ خود را برای همکاری با ایران در معرض هزینه سنگین قرار دهد.
چین برای ایران هزینه نمیدهد
اشتباه اصلی از جایی آغاز میشود که روابط تهران و پکن با مفاهیمی مانند وفاداری سیاسی تحلیل شود.چین شریک مهم ایران است، اما شریک بودن به معنای پذیرش هزینه نامحدود نیست. پکن زمانی با تهران همکاری میکند که این همکاری با محاسبات اقتصادی، امنیت انرژی و سیاست خارجی خودش سازگار باشد.
اگر منافع ایران و چین در یک نقطه همسو باشد، پکن میتواند همکاری گستردهای با تهران داشته باشد. اگر این منافع از یکدیگر فاصله بگیرند، اولویت چین روشن است: منافع چین.
تنگه هرمز نیز از همین قاعده خارج نیست.
چین یکی از بزرگترین واردکنندگان انرژی جهان است و بخش مهمی از نفت مورد نیاز خود را از خلیج فارس تأمین میکند. افزایش هزینه عبور از این مسیر برای پکن یک موضوع نظری یا حقوقی نیست؛ مسئلهای مستقیم در حوزه امنیت انرژی و تجارت خارجی است.
با این حال، هنوز بخشی از تحلیلگران داخلی تلاش میکنند هر اختلاف احتمالی میان منافع ایران و چین را انکار کنند. اگر شرکت چینی عقبنشینی کند، ایران مقصر معرفی میشود؛ اگر بانک چینی همکاری نکند، باز هم توضیحی برای تبرئه پکن پیدا میشود؛ اگر چین درباره هرمز در کنار آمریکا به یک موضع مشترک برسد، بحث به تفاوت معنایی «آبراه» و «تنگه» کشیده میشود.
چنین رویکردی بیشتر از آنکه تحلیل سیاست خارجی چین باشد، تلاش برای حفظ یک تصویر آرمانی از این کشور است.
چین نه متحد بیقیدوشرط ایران است و نه مجری سیاست خارجی آمریکا. پکن یک قدرت بزرگ اقتصادی است که منافع خودش را دنبال میکند. گاهی این منافع با ایران همسو میشود، گاهی با آمریکا و گاهی نیز در برابر هر دو قرار میگیرد.
چین را همانطور که هست ببینیم
بحث اصلی بر سر خوب یا بد بودن چین نیست. مسئله، شناخت دقیق رفتار یک قدرت جهانی است. انتظار اینکه چین برای حمایت از ایران، امنیت انرژی، تجارت خارجی یا روابط اقتصادی گسترده خود را به خطر بیندازد، مبنای واقعبینانهای ندارد.
موضع اخیر درباره آبراههای بینالمللی نیز باید در همین چارچوب دیده شود. چین در جایی ایستاده که منافع خودش اقتضا میکند؛ نه جایی که ما دوست داریم بایستد.
سیاست خارجی زمانی بر واقعیت استوار میشود که کشورها را همانطور که هستند ببینیم، نه آنطور که دوست داریم باشند.
منبع:
خبرگزاری میز نفتاین خبر به صورت اتوماتیک جمع آوری شده است در صورتی که منافاتی با قوانین دارد لطفا از طریق صفحه تماس با ما گزارش دهید.
