حبابی به اسم تنگه هرمز

خبرگزاری میز نفت:

به گزارش میز نفت، جنگ اخیر دو واقعیت را درباره تنگه هرمز آشکار کرد. نخست آنکه این آبراه همچنان می‌تواند شوکی سنگین به اقتصاد جهانی وارد کند و دوم آنکه اقتصاد جهان، برخلاف برخی تصورات، توان قابل‌توجهی برای سازگاری با چنین شوکی دارد. افزایش قیمت انرژی، اختلال در تجارت دریایی و جهش هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه نشان داد هرمز چه جایگاه حساسی در اقتصاد جهانی دارد. واکنش بازارها و تلاش کشورها برای کاهش وابستگی به این مسیر نیز روشن کرد که میان آسیب‌دیدن اقتصاد جهان و به زانو درآمدن آن، فاصله‌ای اساسی وجود دارد.   انتظاراتی که از هرمز ساخته شد اهمیت راهبردی تنگه هرمز هرگز محل انکار یا تردید نبوده است. این آبراه دهه‌هاست یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های تجارت انرژی جهان به شمار می‌رود و بخش قابل‌توجهی از نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور می‌کند. مسئله اصلی نه اهمیت این موقعیت جغرافیایی، بلکه انتظاراتی بود که از آن ساخته شد. در بخشی از ادبیات سیاسی ایران، هرمز به‌تدریج از یک مزیت ژئوپلیتیکی به ابزاری برای فلج‌کردن اقتصاد جهان، زمین‌گیرکردن قدرت‌های صنعتی و تحمیل اراده سیاسی تبدیل شد. گویی وابستگی بازارهای جهانی به این مسیر، به معنای ناتوانی مطلق آنها در برابر اختلال بود. حال آنکه اشتباه در شناخت اهمیت هرمز نبود. اشتباه در نتایجی بود که از این اهمیت گرفته می‌شد.   بازار چگونه با شوک هرمز کنار آمد؟ جنگ فرصتی فراهم کرد تا این انتظارات در میدان واقعیت آزموده شوند. اختلال در تردد نفتکش‌ها و افزایش هزینه‌های تجارت انرژی، ظرفیت واقعی هرمز برای ایجاد بحران را به نمایش گذاشت. بازار جهانی اما در برابر این فشار متوقف نماند. استفاده گسترده‌تر از مسیرهای جایگزین، تغییر الگوهای صادرات و واردات، بهره‌گیری از خطوط لوله و بازآرایی زنجیره‌های تأمین نشان داد اقتصاد جهان برای مواجهه با بحران، تنها یک انتخاب ندارد. این سازگاری نه فوری بود، نه کامل و نه بدون هزینه. بااین‌حال، واقعیتی را آشکار کرد که در محاسبات اغراق‌آمیز کمتر دیده می‌شد. جهان می‌تواند خسارت سنگینی متحمل شود، بی‌آنکه الزاماً در برابر عامل ایجادکننده آن تسلیم شود.   بحران، انگیزه‌ای برای کاهش وابستگی از سوی دیگر، قدرت اهرم‌های ژئوپلیتیکی ثابت و مستقل از زمان نیست. هرچه اختلال در یک مسیر حیاتی طولانی‌تر شود، انگیزه کشورها برای کاهش وابستگی به آن افزایش می‌یابد. توسعه خطوط لوله، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های جایگزین، تنوع‌بخشی به منابع تأمین انرژی و تغییر مسیرهای تجاری، واکنش‌هایی هستند که می‌توانند به‌تدریج از شدت آسیب‌پذیری اقتصاد جهانی بکاهند. از همین‌جا تناقضی راهبردی شکل می‌گیرد. همان بحرانی که در کوتاه‌مدت قدرت هرمز را به نمایش می‌گذارد، ممکن است در بلندمدت بخشی از قدرت اهرمی آن را کاهش دهد. بنابراین، استفاده از یک مزیت راهبردی بدون محاسبه واکنش دیگران، می‌تواند به تقویت همان روندی منجر شود که در آینده از ارزش آن مزیت می‌کاهد.   فاصله فشار اقتصادی تا دستاورد سیاسی بااین‌همه، مسئله بنیادی‌تر به معنای قدرت در مناسبات بین‌المللی بازمی‌گردد. «قدرت آن نیست که چه اندازه می‌توان آسیب رساند، آن است که چه اندازه می‌توان به مقصود رسید.» افزایش قیمت نفت، اختلال در تجارت جهانی و تحمیل خسارت‌های اقتصادی، هرچند ابزارهای مهم فشار هستند، اما به‌خودی‌خود دستاورد سیاسی ایجاد نمی‌کنند. قدرت یک اهرم راهبردی را باید با میزان تحقق اهدافی سنجید که برای دستیابی به آنها به کار گرفته شده است، نه صرفاً با حجم خسارتی که به طرف مقابل وارد می‌شود. از همین رو، «در سیاست، آنچه دشمن را به رنج می‌اندازد، الزاماً او را به تسلیم وادار نمی‌کند.» کشورها ممکن است هزینه‌های سنگینی بپردازند، اما همچنان بر مواضع خود باقی بمانند، زیرا تحمل خسارت گاه در محاسبات آنها کم‌هزینه‌تر از پذیرش خواسته‌های طرف مقابل است.   توان طرف مقابل در محاسبه قدرت این واقعیت، ضرورت بازنگری در شیوه محاسبه قدرت ملی را برجسته می‌کند. تصمیم‌گیری راهبردی تنها بر شناخت توانایی‌های خود استوار نیست، بلکه به ارزیابی دقیق ظرفیت‌ها، محدودیت‌ها و واکنش‌های طرف مقابل نیز وابسته است. «تدبیر آن نیست که دشمن را ناتوان بپنداریم، آن است که توانایی او را نیز در محاسبات خود بگنجانیم.» هنگامی که یک مزیت جغرافیایی به ابزاری شکست‌ناپذیر تعبیر شود، انتظارات سیاسی نیز بر پایه نتایجی شکل می‌گیرد که تحقق آنها تضمین‌شده نیست. در چنین فضایی، هشدار درباره محدودیت‌های یک اهرم ممکن است به‌اشتباه انکار اهمیت آن تلقی شود، درحالی‌که شناخت محدودیت‌ها شرط استفاده خردمندانه از قدرت است. هیچ کشوری با بزرگ‌تر تصورکردن توانایی‌های خود، بر قدرت واقعی خویش نمی‌افزاید. جنگ اخیر مرز میان قدرت واقعی هرمز و انتظارات اغراق‌آمیز از آن را آشکارتر کرد. تنگه هرمز همچنان یکی از مهم‌ترین اهرم‌های ژئوپلیتیکی ایران است و می‌تواند هزینه‌های قابل‌توجهی به اقتصاد جهانی تحمیل کند، اما این قدرت، تضمینی برای فلج‌کردن اقتصاد جهان یا وادارکردن قدرت‌های بزرگ به پذیرش خواسته‌های ایران نیست. مسئله هرگز این نبود که هرمز اهمیت ندارد. مسئله آن بود که از اهمیت واقعی آن، انتظاراتی غیرواقعی ساخته شد. خطرناک‌ترین خطای راهبردی نیز از همین‌جا آغاز می‌شود، وقتی تصمیم‌ها بر پایه قدرتی گرفته می‌شوند که تصور می‌کنیم در اختیار داریم.

منبع: خبرگزاری میز نفت
این خبر به صورت اتوماتیک جمع آوری شده است در صورتی که منافاتی با قوانین دارد لطفا از طریق صفحه تماس با ما گزارش دهید.