خبرگزاری میز نفت:
به گزارش میز نفت، در فروردین ۱۳۵۹، درست زمانی که بازار جهانی نفت نشانه‌های کاهش تقاضا و تضعیف قیمت‌ها را بروز می‌داد، ایران قیمت رسمی نفت خود را ۲.۵ دلار در هر بشکه افزایش داد؛ تصمیمی که در کنار تحریم‌های اقتصادی و آغاز جنگ، به از دست رفتن بخشی از مشتریان و سقوط صادرات نفت کشور تا روزانه ۸۳۰ هزار بشکه انجامید.
محمدمهدی بخارایی، رئیس سابق واحد بررسی قیمت نفت در امور بین‌الملل شرکت ملی نفت، در کتاب «ناگفته‌های فروش نفت» روایتی از این تصمیم تاریخی ارائه می‌کند؛ تصمیمی که به اعتقاد او احتمالاً بیش از ملاحظات تجاری، تحت تأثیر فضای سیاسی و انقلابی آن روزگار اتخاذ شده بود.
از نفت ۴۲ دلاری تا تغییر مسیر بازار
توقف صادرات نفت ایران در ماه‌های پایانی سال ۱۹۷۸، نگرانی گسترده‌ای در بازار جهانی ایجاد کرد. با ازسرگیری صادرات در مارس ۱۹۷۹، خریداران برای تأمین نیاز و افزایش ذخایر خود وارد بازار شدند و قیمت معاملات تک‌محموله نفت ایران حتی به ۴۲ دلار در هر بشکه رسید.
اما این شرایط دوام چندانی نداشت. افزایش تولید نفت عراق از ابتدای سال ۱۹۷۹ و عربستان سعودی از میانه همان سال، همراه با بازگشت نفت ایران به بازار، به افزایش ذخایر انجامید. از ابتدای سال ۱۹۸۰، بازار نفت وارد مرحله تضعیف قیمت‌ها شد و شرایط برای صادرکنندگان تغییر کرد.
در چنین فضایی، ایران برخلاف روند بازار، از اول آوریل ۱۹۸۰، برابر با ۱۲ فروردین ۱۳۵۹، قیمت رسمی نفت خود را ۲.۵ دلار افزایش داد. بخارایی احتمال می‌دهد این تصمیم با هدف نمایش جایگاه ایران به‌عنوان کشوری انقلابی در اوپک اتخاذ شده باشد. ایران در آن مقطع همراه با الجزایر و لیبی از طرفداران افزایش قیمت نفت بود، درحالی‌که بسیاری از اعضای اوپک با ارائه تخفیف، عملاً قیمت‌های مصوب را رعایت نمی‌کردند.
مشتریانی که از قراردادها عقب نشستند
افزایش قیمت نفت ایران در بازاری که رو به ضعف می‌رفت، هم‌زمان با تشدید فشارهای سیاسی و اقتصادی، موقعیت صادراتی کشور را دشوارتر کرد. تحریم‌های اقتصادی و سپس حمله عراق در شهریور ۱۳۵۹ نیز بر این مشکلات افزود.
در این دوره، خریداران ژاپنی، شرکت پتروبراس برزیل و اغلب مشتریان اروپای غربی از برداشت نفت خام مورد قرارداد خودداری کردند. مجموعه این تحولات، صادرات نفت ایران را به روزانه ۸۳۰ هزار بشکه کاهش داد.
هرچند نمی‌توان این سقوط را صرفاً نتیجه افزایش ۲.۵ دلاری قیمت دانست، اما تصمیم مزبور یکی از عوامل مؤثر در تضعیف موقعیت تجاری ایران بود؛ آن هم در شرایطی که حفظ مشتریان و انعطاف در قیمت‌گذاری اهمیت بیشتری پیدا کرده بود.
عقب‌نشینی چهار دلاری و بازگشت مشتریان
کمتر از دو سال بعد، سیاست قیمت‌گذاری نفت ایران تغییر کرد. در بهمن ۱۳۶۰، قیمت رسمی نفت خام کشور چهار دلار در هر بشکه کاهش یافت. هم‌زمان، تحولات بازار و بهبود نسبی موقعیت سیاسی ایران، زمینه بازگشت مشتریان سنتی و گسترش قراردادهای صادراتی را فراهم کرد.
در سال ۱۳۶۱، حجم قراردادهای تک‌محموله نفت خام به روزانه ۴۷۰ هزار بشکه، قراردادهای پالایشی به ۴۷۰ هزار بشکه و قراردادهای مدت‌دار به یک‌میلیون و ۳۰ هزار بشکه رسید. متوسط صادرات نفت ایران نیز در این سال به یک‌میلیون و ۹۷۰ هزار بشکه در روز افزایش یافت؛ بیش از دو برابر سطحی که در سال ۱۳۵۹ ثبت شده بود.
بهای سیاسی‌کردن تجارت نفت
تجربه سال‌های ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۱، نمونه‌ای از تأثیر تصمیمات سیاسی بر سرنوشت تجارت نفت ایران است. کشوری که در اوج نگرانی جهانی از کمبود عرضه، نفت خود را تا بشکه‌ای ۴۲ دلار فروخته بود، اندکی بعد با تغییر شرایط بازار، تحریم و جنگ، بخش مهمی از مشتریانش را از دست داد و برای احیای صادرات ناگزیر به بازنگری در سیاست قیمت‌گذاری شد.
این روایت تاریخی نشان می‌دهد برخورداری از ذخایر عظیم نفت، به‌تنهایی تضمین‌کننده قدرت در بازار جهانی نیست. قیمت‌گذاری بدون توجه به شرایط عرضه و تقاضا، حتی اگر با هدف نمایش اقتدار انجام شود، می‌تواند موقعیت فروشنده را تضعیف کند.
منبع:
خبرگزاری میز نفتاین خبر به صورت اتوماتیک جمع آوری شده است در صورتی که منافاتی با قوانین دارد لطفا از طریق صفحه تماس با ما گزارش دهید.
