خبرگزاری میز نفت:
به گزارش میز نفت، دریای خزر برای چهار کشور ساحلی به یکی از حوزههای مهم تولید نفت و گاز تبدیل شده است. آمارهای سال ۲۰۲۵ فاصله بزرگی میان ایران و همسایگان شمالی نشان میدهد. ایران هنوز هیچ میدان نفتی یا گازی در خزر را به مرحله تولید تجاری نرسانده است.
این فاصله فقط محصول تحریم یا کمبود سرمایه نیست. منابع هیدروکربوری در خزر توزیع یکسانی ندارند. بخش جنوبی این حوضه شرایط زمینشناسی متفاوتی دارد. عمق بالای آب نیز هزینه حفاری و توسعه را بهشدت افزایش میدهد.
اقتصاد آذربایجان روی خزر
آذربایجان یکی از مهمترین تولیدکنندگان نفت و گاز خزر است. میدانهای آذری–چراغ–گونشلی و شاهدنیز ستون اصلی صنعت هیدروکربوری این کشور را تشکیل میدهند.
طبق آمار وزارت انرژی آذربایجان، تولید نفت و میعانات این کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۵۷۱ هزار بشکه در روز بود. تولید گاز نیز به حدود ۵۱.۵ میلیارد مترمکعب در سال رسید. میدانهای دریایی سهم بزرگی از این تولید دارند.
برآوردهای منطقهای، برداشت نفت آذربایجان از حوزه خزر را در محدوده ۶۰۰ هزار بشکه در روز قرار میدهند. تولید گاز دریایی نیز بیش از ۹۰ میلیون مترمکعب در روز برآورد میشود.
خزر برای باکو فقط یک حوزه انرژی نیست. بخش مهمی از درآمد ارزی، صادرات و قدرت ژئوپلیتیکی آذربایجان از همین دریا میآید.
کاشاگان غول نفتی شمال خزر
کاشاگان نماد حضور قزاقستان در دریای خزر است و در فهرست بزرگترین اکتشافات نفتی چند دهه اخیر جهان قرار دارد.تولید نفت این میدان در سال ۲۰۲۵ در محدوده ۲۷۰ تا ۲۸۰ هزار بشکه در روز قرار داشت. چند میلیون مترمکعب گاز نیز روزانه همراه نفت تولید میشود.
کاشاگان نفت آسانی ندارد. فشار بالای مخزن، ترکیبات خورنده و شرایط سخت اقلیمی شمال خزر، توسعه میدان را به یکی از پیچیدهترین پروژههای نفتی منطقه تبدیل کرده است.
هزینههای سنگین نیز روند سرمایهگذاری را متوقف نکرد. قزاقستان امروز یکی از قطبهای اصلی تولید نفت خزر محسوب میشود.
خزر زیر سایه سیبری
روسیه بزرگترین تولیدکننده نفت و گاز در میان پنج کشور ساحلی است، اما خزر مرکز ثقل صنعت انرژی این کشور نیست. سیبری و سایر مناطق روسیه سهم بسیار بزرگتری از تولید دارند.
مسکو چند میدان فعال در شمال خزر دارد. تولید نفت منطقه به چندصد هزار بشکه در روز میرسد. تولید گاز نیز در مقیاس چند ده میلیون مترمکعب در روز قرار دارد.
خزر برای روسیه اهمیت منطقهای دارد، اما وزن آن در سبد عظیم نفت و گاز این کشور محدود باقی مانده است.
نفت ترکمنستان در خزر
نام ترکمنستان بیشتر با ذخایر عظیم گاز خشکی گره خورده است. این کشور در شرق خزر نیز سابقه تولید نفت و گاز دارد.برآوردهای سال ۲۰۲۵، تولید نفت فراساحلی ترکمنستان را نزدیک ۱۲۰ هزار بشکه در روز نشان میدهد. سهم گاز دریایی بسیار کمتر از تولید میدانهای بزرگ خشکی است.
بخشی از ظرفیت هیدروکربوری ترکمنستان در خزر نیز هنوز توسعه پیدا نکرده است.
سهم ایران نزدیک صفر
ایران در انتهای جدول قرار دارد.صدها کیلومتر ساحل در جنوب خزر هنوز به تولید تجاری مستمر نفت برای ایران منجر نشده است. در سال ۲۰۲۵، تولید تجاری نفت و گاز ایران از دریای خزر عملاً صفر بود.
کشف ساختار سردار جنگل در سالهای گذشته امید به آغاز عصر نفت خزر را افزایش داد. این امید تاکنون به پروژه تولیدی تبدیل نشده است. هنوز ذخیره قابل برداشت اقتصادی در مقیاسی اثبات نشده تا توسعه یک پروژه بزرگ فراساحلی را توجیه کند.
جنوب خزر نیز زمین بازی دشوارتری دارد. آب عمیقتر، حفاری را پیچیده و گران میکند. عملیات در چنین محیطی به تجهیزات تخصصی، فناوری پیشرفته و سرمایه سنگین نیاز دارد.
در نتیجه، تحریم فقط یکی از موانع توسعه خزر است. حتی با فرض رفع محدودیتهای مالی و فناوری، یک پرسش اساسی باقی میماند: آیا در بخش ایرانی خزر میدان بزرگی با توجیه اقتصادی وجود دارد؟تاکنون پاسخ قطعی و تجاری به این پرسش داده نشده است.
داشتن ساحل یعنی داشتن نفت؟
مقایسه پنج کشور ساحلی تصویر روشنی ارائه میدهد. آذربایجان روزانه صدها هزار بشکه نفت از خزر تولید میکند. قزاقستان کاشاگان را در اختیار دارد. روسیه و ترکمنستان نیز تولید فعال دارند. عدد ایران تقریباً صفر است.این اختلاف یک واقعیت مهم زمینشناسی را نشان میدهد. طول ساحل، سهم کشورها از نفت و گاز را تعیین نمیکند.
محل تشکیل مخزن، کیفیت سنگ مخزن، عمق آب، حجم ذخیره قابل برداشت و هزینه توسعه اهمیت بیشتری دارند.ایران اکتشاف در آبهای عمیق خزر را کنار نگذاشته است. با این حال، تا زمان اثبات یک میدان بزرگ و اقتصادی، فاصله با چهار کشور دیگر ادامه خواهد داشت.
تصویر امروز خزر روشن است: چهار کشور تولید میکنند و ایران هنوز در مرحله اکتشاف ایستاده است.
منبع:
خبرگزاری میز نفتاین خبر به صورت اتوماتیک جمع آوری شده است در صورتی که منافاتی با قوانین دارد لطفا از طریق صفحه تماس با ما گزارش دهید.
