✍️ سیامک مهمدی، کارشناس حوزه انرژی
بیش از دو دهه از آغاز توسعه CNG در کشور میگذرد؛ طرحی که قرار بود با جایگزینی بخشی از مصرف بنزین، هم به کاهش مصرف سوخت مایع کمک کند و هم از ظرفیت گاز طبیعی کشور استفاده شود. با این حال، امروز فاصله قابل توجهی میان ظرفیت ایجادشده و مصرف واقعی CNG وجود دارد؛ موضوعی که نشان میدهد مشکل دیگر صرفاً کمبود زیرساخت نیست.
با وجود بیش از ۲ هزار و ۳۶۵ جایگاه و ظرفیت عرضه حدود ۴۰ میلیون مترمکعب در روز، مصرف CNG حدود ۱۶ میلیون مترمکعب است. این فاصله را باید در کاهش جذابیت اقتصادی برای مصرفکننده، افت تولید خودروهای دوگانهسوز، هزینههای تبدیل و نگهداری خودرو و همچنین نبود مشوقهای پایدار جستوجو کرد.
در واقع، زیرساخت CNG ایجاد شد، اما تقاضای متناسب با آن شکل نگرفت. سیاستگذار در مقطعی سرمایهگذاری گستردهای برای ساخت جایگاه انجام داد، اما زنجیره تولید خودرو، قیمتگذاری، مشوق مصرف و توسعه بازار همزمان و متناسب با آن پیش نرفت.
در مورد LPG اما شرایط متفاوت است. ایران ظرفیت قابل توجهی در تولید LPG دارد، اما این سوخت هیچگاه نتوانست جایگاه مشخص و پایداری در سبد سوخت حملونقل کشور پیدا کند. نبود شبکه رسمی اتوگاز، نگرانیهای ایمنی، اختلافنظر میان دستگاهها و اجرایی نشدن کامل برخی سیاستها، باعث شده LPG عمدتاً خارج از یک شبکه رسمی و استاندارد توسعه پیدا کند.
به اعتقاد من، مشکل اصلی CNG و LPG، خود این دو سوخت نیستند؛ مشکل، سیاستگذاری مقطعی و نبود نگاه زنجیرهای به صنعت سوخت است. نمیتوان انتظار داشت تنها با ساخت جایگاه، مصرف CNG افزایش پیدا کند یا با صدور مجوز، LPG به سوخت حملونقل تبدیل شود.
هر دو طرح به یک زنجیره کامل نیاز دارند؛ از قیمتگذاری و مشوق مصرفکننده گرفته تا تولید خودروهای مناسب، زیرساخت استاندارد، شبکه توزیع و مدل اقتصادی قابل اتکا برای سرمایهگذار.
امروز که ناترازی بنزین به یکی از چالشهای جدی کشور تبدیل شده، CNG و LPG مجددا مورد توجه قرار گرفتهاند. اما اگر قرار باشد همان مسیر گذشته تکرار شود، احتمالاً نتیجه نیز تفاوت چندانی نخواهد داشت.
ایران به جای احیای مقطعی طرحهای CNG و LPG، به یک نقشه راه روشن برای سبد سوخت حملونقل نیاز دارد؛ نقشهای که در آن سهم هر سوخت، مدل قیمتگذاری، تکلیف خودروهای دوگانهسوز و نحوه سرمایهگذاری در زیرساختها مشخص باشد.
در نهایت، عبور از این وضعیت نیازمند سیاستگذاری منسجم و واحد است؛ سیاستی که مسئولیت آن در اختیار یک نهاد مشخص و پاسخگو قرار گیرد، از موازیکاری دستگاهها جلوگیری کند و با تمرکز بر راهکارهای استاندارد و قابل اجرا، مسیر توسعه CNG و LPG را از تصمیمهای مقطعی و پراکنده خارج کند.
در غیر این صورت، CNG و LPG همچنان میان مصوبه، اجرا و توقف سرگردان خواهند ماند.
#سیامک_مُهمدی #طرحهای CNG و LPG
