خبرگزاری میز نفت:
به گزارش میز نفت، در روزهای اخیر، شماری از مدیران و چهرههای اقتصادی دولت سیزدهم دوباره به میدان آمدهاند؛ اینبار برای مقایسه کارنامه دولت رئیسی با شرایط امروز و زیر سؤال بردن روایت دولت از وضعیت صادرات نفت. حجت عبدالملکی، علی بهادری جهرمی و حالا داوود منظور، رئیس پیشین سازمان برنامه و بودجه، با اعداد و روایتهای مختلف تلاش کردهاند نشان دهند صادرات نفت ایران برخلاف آنچه اعلام شده، همچنان در سطح قابل توجهی ادامه دارد.
بازگشت مدیران دولت رئیسی به میدان نفت
به گزارش میزنفت، این موج پس از آن شدت گرفت که رئیس کل بانک مرکزی از صفر شدن صادرات نفت سخن گفت. اصل اختلال شدید در جریان صادرات اما تنها روایت یک مقام دولتی نبود. تحولات تنگه هرمز، محدودیت مسیرهای دریایی، دادههای ردیابی نفتکشها و وضعیت بازار انرژی از مدتها قبل شرایط غیرعادی تجارت نفت ایران را نشان میدادند. با این حال، بحث خیلی زود از بررسی یک واقعیت اقتصادی فاصله گرفت و به میدان تسویهحساب سیاسی کشیده شد.
اختلاف بر سر تعریف صادرات نفت
داوود منظور در تازهترین اظهارات خود از صادرات ۵۶۰ هزار بشکه نفت به چین سخن گفته است. مشکل این عدد فقط مقدار آن نیست؛ مسئله اصلی، تعریفی است که پشت آن قرار دارد. «بارگیری»، «حرکت محموله»، «تحویل نفت»، «فروش قطعی» و «وصول درآمد» پنج مرحله متفاوت در تجارت نفت هستند و کنار گذاشتن این تفاوتها میتواند تصویری کاملاً مخدوش از صادرات جاری ایران بسازد.
نفتی که پیش از بحران از ایران خارج شده، محمولهای که در آبها ذخیره شده یا نفتی که مالکیت آن پیشتر منتقل شده است، صادرات امروز از بنادر ایران محسوب نمیشود. مشاهده نفت با منشأ ایرانی در شرق آسیا نیز بهتنهایی اثبات نمیکند همان محموله طی روزهای اخیر ایران را ترک کرده است. موجودیهای شناور، بارگیریهای پیشین و نفت ذخیرهشده در نقاط مختلف میتوانند برای مدتی جریان تحویل را ادامه دهند، حتی زمانی که جریان خروج نفت از مبدأ با اختلال جدی روبهرو شده باشد.
عدد ۵۶۰ هزار بشکه چه معنایی دارد؟
اینجاست که عدد ۵۶۰ هزار بشکه بدون شناسنامه حمل، ارزش تحلیلی خود را از دست میدهد. برای اثبات صادرات جاری باید زمان بارگیری، مبدأ حرکت، مسیر نفتکش، زمان تحویل و وضعیت محموله مشخص باشد. در تجارت نفت، مقصد بهتنهایی تاریخ صادرات را تعیین نمیکند.
صادرات نفت با دریافت پول یکی نیست
یک حلقه مهمتر نیز در این میان حذف شده است؛ فروش نفت با دریافت پول نفت یکی نیست.ممکن است نفت بارگیری شود، خریدار داشته باشد و حتی به مقصد برسد، اما درآمد حاصل از آن هنوز به منبع قابل استفاده برای اقتصاد ایران تبدیل نشده باشد. افزایش ریسک کشتیرانی، محدودیت مسیرهای دریایی، دشواری عملیات مالی و هزینههای ناشی از جنگ میتواند فاصله میان فروش یک بشکه نفت و دسترسی کشور به پول آن را بیشتر کند. مخلوط کردن این مراحل، آمار نفت را از یک شاخص اقتصادی به ابزار جدال سیاسی تبدیل میکند.
جنگ، معادلات صادرات نفت را تغییر داده است
مشکل اساسی مقایسههای این روزها نیز از همینجا آغاز میشود. ایران امروز در شرایط عادی تجارت خارجی قرار ندارد. جنگ و محدودیت مسیرهای دریایی، افزایش ریسک حملونقل و اختلال در زنجیره صادرات، صورت مسئله را تغییر دادهاند. نمیتوان این متغیرها را از معادله حذف کرد و بعد چند عدد صادراتی را کنار آمار دورهای گذاشت که چنین موانعی وجود نداشت.
کارنامه دولت فعلی البته مصون از نقد نیست. دولت باید درباره صادرات نفت، درآمدهای ارزی، وصول منابع و نحوه مدیریت اقتصاد در شرایط جنگی پاسخ روشن بدهد. پاسخخواهی از دولت یک ضرورت است؛ اما حذف جنگ از معادله برای ساختن یک مقایسه سیاسی، نقد اقتصادی نیست.
عددپراکنی نفتی و هزینههای سیاسی آن
رفتار برخی مدیران سابق این شائبه را تقویت کرده که منازعه اخیر بیش از آنکه درباره نفت باشد، به رقابت سیاسی مربوط است. ابتدا عددی بدون جزئیات عملیاتی منتشر میشود، سپس همان عدد در فضای سیاسی دستبهدست میشود و در نهایت به سندی برای اثبات ناکارآمدی دولت تبدیل میشود. در این فرآیند، مهمترین سؤال بیپاسخ میماند: این نفت دقیقاً چه زمانی و از کجا بارگیری شده است؟
اگر نفت صادر میشود، پولش کجاست؟
عددپراکنی در حوزه نفت یک هزینه دیگر هم دارد. وقتی به جامعه گفته میشود صدها هزار بشکه نفت همچنان صادر میشود، پرسش بعدی اجتنابناپذیر است: اگر نفت صادر میشود، پولش کجاست؟
این پرسش مستقیماً به بازار ارز و معیشت مردم متصل میشود. اگر پشت عدد اولیه توضیحی درباره زمان بارگیری، محل ذخیره، وضعیت تحویل و امکان وصول درآمد وجود نداشته باشد، نتیجه نه اثبات موفقیت یک دولت، بلکه افزایش ابهام درباره منابع ارزی کشور خواهد بود.
رقابت سیاسی حق هر جریان سیاسی است و کارنامه دولتها نیز باید بدون ملاحظه نقد شود. اما نفت، ارز و معیشت مردم جای مناسبی برای مسابقه اعداد ناقص نیست. نمیتوان شرایط جنگی را از صورت مسئله پاک کرد و سپس عملکرد امروز را با دیروز روی یک خطکش گذاشت.
راه پایان مناقشه؛ انتشار جزئیات محمولهها
اگر مدیران سابق دولت رئیسی معتقدند صادرات جاری نفت ایران در سطحی است که اعلام میکنند، راه پایان دادن به مناقشه بسیار ساده است: زمان بارگیری، حجم محموله، مبدأ، مسیر حرکت، مقصد و وضعیت تحویل را منتشر کنند.
در تجارت نفت، عدد بدون زمان و مسیر فقط یک ادعاست. تبدیل چنین عددی به ابزار فشار سیاسی نیز نه واقعیت بازار نفت را تغییر میدهد، نه پولی به منابع ارزی کشور اضافه میکند و نه گرهی از اقتصاد ایران باز خواهد کرد.
منبع:
خبرگزاری میز نفتاین خبر به صورت اتوماتیک جمع آوری شده است در صورتی که منافاتی با قوانین دارد لطفا از طریق صفحه تماس با ما گزارش دهید.
