✍️ سیامک مُهمدی/ کارشناس حوزه انرژی
تحولات مربوط به کریدور زنگزور و مسیرهای ترانسخزر (کریدور میانی) را نمیتوان صرفاً در مقیاس ترانزیت و جابهجایی کالا تلقی کرد. این طرحها بخشی از رقابت گستردهتر بر سر بازآرایی شبکههای ترانزیتی، زنجیرههای تأمین و مسیرهای انتقال انرژی در قفقاز و آسیای مرکزی هستند. اهمیت ژئوپلیتیکی آنها نیز از همینجا ناشی میشود: هر مسیر جدید، علاوه بر کاهش زمان و هزینه حمل، میتواند موازنه قدرت، وابستگیهای اقتصادی و نقش کشورهای واقع در مسیر را تغییر دهد.
امروز جمهوری آذربایجان از طریق خطوط لوله TANAP و TAP به بازار گاز اروپا متصل است. در کنار آن، منابع گازی شرق دریای خزر، بهخصوص ترکمنستان، میتواند در آینده نقش مهمی در تأمین انرژی اروپا داشته باشد.
اگر گاز ترکمنستان از طریق دریای خزر به آذربایجان منتقل شود و از آنجا از مسیر قفقاز و ترکیه به اروپا برسد، یک مسیر تازه برای انتقال انرژی آسیای مرکزی به اروپا شکل خواهد گرفت؛ مسیری که در شمال ایران قرار دارد و تهران عملاً نقشی در آن نخواهد داشت.
اینجاست که موضوع برای ایران اهمیت پیدا میکند، هرچه این مسیرها زودتر ساخته و تثبیت شوند، فرصت ایران برای حضور در این زنجیره کمتر خواهد شد. ایران از نظر جغرافیایی موقعیت بسیار مناسبی برای انتقال، سوآپ و تجارت انرژی میان آسیای مرکزی و بازارهای غربی دارد. سؤال اینجاست که اگر قرار است انرژی آسیای مرکزی به اروپا برسد، چرا ایران نباید بخشی از این مسیر و زنجیره اقتصادی باشد؟!
البته صرف داشتن موقعیت جغرافیایی کافی نیست. برای تبدیل این موقعیت به درآمد و نفوذ اقتصادی، ایران به زیرساخت، دیپلماسی فعال و توافقهای بلندمدت با کشورهای تولیدکننده و مصرفکننده انرژی نیاز دارد.
در این میان، سازمان همکاری شانگهای و بریکس میتوانند بخشی از ظرفیت دیپلماسی انرژی ایران را تشکیل دهند. ایران باید در گفتوگو با کشورهای عضو این مجموعهها، موضوع ترانزیت، سوآپ و تجارت انرژی را جدیتر دنبال کند و برای نقش خود در بازار انرژی اوراسیا برنامه مشخص داشته باشد.
بحث بر سر موافق یا مخالف بودن با زنگزور یا ترانسخزر نیست. موضوع این است که این مسیرها در حال شکل دادن به یک نقشه تازه انرژی در منطقه هستند و ایران باید بداند در این نقشه چه جایگاهی خواهد داشت.
در واقع ایران باید انتخاب کند: میخواهد یکی از بازیگران اصلی این معادله باشد یا صرفاً تماشاگر آن؟!
@siamak_mohmedi
#دیپلماسی_انرژی #کریدور_زنگزور #ترانس_خزر
#آینده_انرژی_ایران
